صنعت انتقال نفت یکی از پاک ترین صنایع از نظر حفظ محیط زیست است و فلسفه وجودی آن حفظ طبیعت از طریق کاهش انتقال جاده ای فرآورده های نفتی و به صفر رساندن آلودگی های زیست محیطی ناشی از تردد جاده ای انبوهی از کامیون های نفت کش بوده است.
به گزارش روابط عمومی شرکت خطوط لوله و مخابرات نفت ایران – منطقه شمال، امروزه بر هیچ کسی پوشیده نیست که شبکه گسترده خطوط لوله صنعت انتقال نفت بعنوان یکی از اجزای اصلی صنعت نفت نقشی بی بدیل در تامین رفاه مردم، استمرار فعالیت صنایع و پشتیبان اقتصاد کشور ایفا می کند اما این صنعت زیربنایی نیازمند تمهیدات گسترده علمی و اجرایی برای حفاظت از محیط زیست و کاهش اثرات زیستمحیطی ناشی از فعالیتهای انتقال نفت نیز هست و به همین دلیل است که این مهم به یک اولویت اصلی در این صنعت تبدیل شده است.
در این بین شرکت خطوط لوله و مخابرات نفت منطقه شمال که در این مصاحبه از آن به اختصار “منطقه شمال” یاد می کنیم با توجه به اهمیت استان های شمالی، جمعیت 20 میلیونی ثابت و متغیر استان های مازندران و گلستان در ایامی از سال همچنین شرایط جغرافیایی و طبیعی خاص این منطقه به عنوان یکی از بخشهای کلیدی در شبکه انتقال انرژی کشور، مسئولیت سنگینی در حفظ ایمنی خطوط و کاهش ریسکهای زیستمحیطی بر عهده دارد. اهمیت این موضوع موجب شد تا به مناسبت هفته محیط زیست، با مهندس حسین حسن پور یکی از روسای با تجربهHSE و متولی واحد ایمنی، بهداشت، محیط زیست و پدافند غیرعامل منطقه شمال به بررسی اقدامات، چالشها و برنامههای آینده در حوزه محیط زیست و توسعه پایدار بپردازیم.
آقای حسن پور به این گفتگو خوش آمدید، اگر بخواهیم اولین پرسش را در حوزه سیاستها و رویکردهای کلان زیست محیطی در منطقه شمال مطرح کنیم، چه برنامه ریزی مشخصی برای مدیریت اثرات زیستمحیطی در این منطقه وجود دارد؟
با سلام و گرامیداشت هفته محیط زیست، نخستین مساله در این مورد این است که منطقه شمال در سالهای اخیر رویکرد خود را از حالت واکنشی به رویکرد پیشگیرانه در حوزه محیط زیست تغییر داده است، به این معنا که هرچند حوادث بخشی جدایی ناپذیر از صنایع هستند اما هدف اصلی جلوگیری از وقوع آلودگی پیش از رخ دادن آن است نه صرفاً کنترل پیامدهای آن.
در این چارچوب تمامی فعالیتها از مرحله طراحی، بهرهبرداری و نگهداری خطوط لوله تا تعمیرات و توسعه زیرساختها، بر اساس اصول HSE و ارزیابی ریسکهای زیستمحیطی انجام میشود و به موازات آن تلاش شده است تا فرهنگ مسئولیتپذیری محیط زیستی بیش از پیش در میان کارکنان و پیمانکاران نهادینه شود.
محیط زیست چه جایگاهی در سیاستها و فعالیت های منطقه شمال دارد؟ در اینجا باید تاکید کنم که محیط زیست یک موضوع حاشیهای یا صرفاً اداری نیست، بلکه بخشی از تصمیمسازی مدیریتی است. در پروژههای بزرگ قبل از اجرای هر پروژه ارزیابی اثرات زیستمحیطی انجام میشود و نتایج آن در تصمیمگیری لحاظ میشود، همچنین در سطح مدیریت ارشد منطقه حساسیت های ویژه ای در تصمیمات مدیر منطقه و همه معاونت ها و دوایر در شاخصهای مرتبط با ایمنی و محیط زیست تعریف شدهاند و همین موضوع باعث شده که نگاه صرفاً انتقال فرآورده های نفتی به هر قیمتی نباشد بلکه نگاه غالب نگاهی متوازن شامل انتقال مستمر نفت و فرآورده به عنوان وظیفه اصلی همچنین توجه توام به ایمنی و محیط زیست باشد.
میزان انطباق اقدامات، وتجهیزات و فعالیت ها با استانداردهای HSE چقدر است؟ استانداردهای HSE در تمامی عملیات ها و اقدامات بصورت سیستماتیک اجرا میشود و علاوه بر آن استانداردهای مهمی همچون HSE – MS ، ISO14001، ISO 18001در بازرسیهای دورهای، ممیزی داخلی، کنترلهای میدانی و ارزیابی عملکرد پیمانکاران مورد سنجش انطباق قرار می گیرد. تلاش شده است که استانداردهای ملی با استانداردهای بینالمللی همراستا شوند تا سطح ایمنی و حفاظت محیط زیست ارتقا یابد و در مواردی نیز از مشاوران متخصص بخش خصوصی برای بهبود فرآیندها استفاده میشود.
در بخش اقدامات اجرایی و پروژهها، اقدامات مهم برای پیشگیری از نشت فرآورده های نفتی از خطوط لوله و آلودگی محیط زیست چیست؟ قطعا کاهش ریسک نشت مواد نفتی به دلیل خسارات احتمالی آن به منابع طبیعی و خسارات مادی یکی از اولویتهای اصلی منطقه بوده، هست و خواهد بود و قبل از هر چیزی باید اشاره کنم که صنعت انتقال نفت یکی از پاک ترین صنایع از نظر حفظ محیط زیست است و فلسفه وجودی این صنعت گسترده، حفظ محیط زیست از طریق کاهش انتقال جاده ای فرآورده های نفتی و به صفر رساندن آلودگی های زیست محیطی ناشی از تردد جاده ای انبوهی از کامیون های نفت کش بوده است.
پس با این توضیح اولیه باید بگویم در راستای پرسش مطرح شده اقداماتی کلیدی توسط مجموعه همکاران و متخصصان در منطقه شمال انجام شده است که شامل اجرای برنامههای منظم بازرسی و تست سلامت خطوط لوله، استفاده از روشهای نوین پایش خوردگی، نوسازی بخشهایی از خطوط فرسوده بر اساس اولویت ریسک و نیز بهکارگیری سیستمهای نشت یاب و هشدار اولیه است که تمامی این تجهیزات و تمهیدات با تفکر و دانش متخصصات ایرانی شاغل در منطقه شمال طراحی و اجرایی شده است و علاوه بر این موارد، جلسات مدون مهندس بیات مدیر منطقه با بخش های مختلف بدنه فنی، مهندسی، ایمنی و ستادی منطقه در دستیابی به نتایج ملموس اثرگذار بوده است که به بخش هایی مهم از این نتایج در ادامه اشاره خواهد شد، اقداماتی که باعث شده احتمال وقوع حوادث و یا آلودگی محیط زیست بهطور قابل توجه و بیش از پیش کاهش یابد.
چه اقداماتی در حفاظت از خاک و منابع آب انجام شده است؟با توجه به عبور خطوط لوله از مناطق حساس طبیعت منطقه شمال، حفاظت از خاک و منابع آبی اهمیت ویژهای دارد. در این راستا اقدامات متعددی از جمله احداث لندفارم در فشارشکن علی آباد، تجهیز تیم های محیط زیست به تجهیزاتی شامل اسکیمر سفره ماهی، بوم و پد جاذب، همچنین تعویض پوشش آسیب دیده خطوط لوله، خوداظهاری زیست محیطی، تعمیرات اساسی مخازن موجود در مراکز، نصب، تجهیز و اصلاح سیستم های تصفیه فاضلاب صنعتی و غیرصنعتی مراکز انتقال نفت ساری، گل پل، اوریم و لاجیم که هدف اصلی این اقدامات، جلوگیری از هرگونه آلودگی در محیط طبیعی است.
مهمترین چالشها در زمینه مدیریت بحران و ریسک چیست؟ چالشهای اصلی ما شرایط جغرافیایی و اقلیمی منطقه شمال است که این واقعیت میدانی در کنار رانش های گاه و بیگاه زمین بویژه در محدوده ارتفاعات سوادکوه همچنین زلزله و سیلاب ها نیز مولفه های مهمی هستند که ترکیب این عوامل، مدیریت بحران را پیچیدهتر و نیازمند برنامهریزی دقیقتر می کند.
چه اقداماتی در زمینه آموزش نیروی انسانی و کارآمدسازی تجهیزات انجام شده است؟
برنامههای آموزشی مستمر برای کارکنان در حوزه HSE، ایمنی و محیط زیست اجرا میشود، این آموزشها شامل دورههای تئوری و عملی برای افزایش آمادگی نیروهاست و در حال حاضر نیز در حال تکمیل مراحل پایانی احداث زمین آتش منطقه شمال واقع در مرکز انتقال نفت نکا هستیم تا با استفاده از ظرفیت آن، آموزش های غنی تر، میدانی تر و عینی تری برای مقابله با حوادث غیرمترقبه بویژه آتش سوزی به همکاران ارائه کنیم. در همین راستا در یک سال گذشته بیش از 1500 نفرساعت آموزش ایمنی و HSE به پرسنل منطقه داده شده است که شامل آموزش های تخصصی به نیروهای ایمنی منطقه و آموزش های همگانی به تمامی پرسنل بوده است.
کیفیت برنامه ریزی ها برای واکنش در زمان حادثه چگونه است؟ در صورت وقوع نشتی که معمولا به دلایلی همچون رانش زمین، سیلاب و زمین لرزه رخ می دهد، بلافاصله تیمهای واکنش سریع متشکل از تخصص های مختلف صنعت انتقال نفت که عمدتا از پرسنل جوان و باتجربه این صنعت هستند وارد عمل میشوند، فرآیند اجرایی این تیم ها قبل از حوادث در برنامه های مدیریتی منطقه و مانورهای HSE مشخص شده که شامل ایزوله کردن خط، توقف جریان فرآورده نفتی، مهار آلودگی و پاکسازی محیط و در صورت لزوم انتقال خاک آلوده به لندفارم منطقه است. همچنین یکی از اهداف اصلی این است که زمان واکنش به حداقل برسد تا از گسترش آلودگی احتمالی جلوگیری شود.
آیا مانورهای شبیه سازی بحران در این منطقه انجام می شود؟ مانورهای دورهای بهصورت برنامهریزیشده برگزار میشود که این مانورها شامل سناریوهای مختلف نشتی، خرابکاری، حمله هوایی و سایر حوادث احتمالی است و هدف آن افزایش آمادگی و هماهنگی عملیاتی تمامی نیروهاست. طی سال گذشته و ماه های ابتدایی امسال 28 فقره مانور شبیه سازی بحران در سطح منطقه انجام شده است.
نظارت بر پیمانکاران چگونه است؟
پیمانکاران ملزم به رعایت کامل استانداردهای HSE هستند، قبل از شروع به کار بایستی حتم مجوز لازم را از واحد HSE اخذ کنند و عملکرد آنها بهصورت دورهای ارزیابی میشود.
و جمعبندی نهایی …
صنعت انتقال نفت، صنعتی حساس و زیرساختی است و ما همواره تلاش کرده ایم که با تکیه بر دانش فنی، فناوریهای نوین و نیروی انسانی متخصص، هم استمرار فرآیند انتقال فرآورده های نفتی مورد نیاز مردم و صنایع را همراه با ایمنی پرسنل، خطوط لوله و تجهیزات حفظ کنیم و هم اثرات زیستمحیطی را به حداقل برسانیم. حرکت به سمت توسعه پایدار یک مسیر مستمر است و این واحد خود را متعهد به ادامه این مسیر میداند. چشمانداز منطقه شامل افزایش آموزش ها و ارتقای فناوری های مورد استفاده و کاهش محسوس اثرات زیستمحیطی است و هدف نهایی، رسیدن به سطحی از ایمنی و پایداری است که متناسب با این صنعت بومی بوده و با استانداردهای جهانی همخوانی کامل تری داشته باشد.







